Bursztyn bałtycki – żywiczny skarb

Imperfect Girl - Bursztyn Bałtycki

Bursztyn bałtycki to kamień, który większości z nas najczęściej kojarzy się pewnie z tandetną biżuterią sprzedawaną przez nadmorskich handlarzy w każdej miejscowości położonej nad polskim morzem. Tandetne wyroby ze srebra, które cechują powtarzalne, nudne wzornictwo i wygórowane ceny – zmora, która rozprzestrzeniła się również na sieciówki jubilerskie, gdzie w bardziej wygórowanych cenach można kupić te same „fantazyjne” motylki i delfinki z dwubarwnym „bursztynkiem”, tylko w dużo wyższej cenie.

Bursztyn bałtycki w Polsce również bardzo często jest podrabiany lub fałszowany i zamiast prawdziwego kamienia można kupić tworzywa sztuczne, bernat bądź kopal.

Imperfect Girl - Bursztyn bałtycki
Bursztyn bałtycki – różne odcienie – fot. Wikipedia

Bursztyn bałtycki, który dziś jest cenionym surowcem do wyrobu dóbr luksusowych (zapomnijmy na chwilę o skojarzeniach z pierwszego akapitu), to żywica która upadła z drzew sosnowatych bądź modrzewników w okresie eocenu, czyli 65 – 33 milionów lat temu. Bursztyn jest kamieniem bardzo miękkim, jak i plastycznym. Łatwo poddaje się obróbce cieplnej, można go również prasować, toczyć oraz ciąć. Co ciekawe – jego gęstość jest porównywalna z gęstością wody morskiej. Ogromnym powodzeniem cieszył się w starożytnym Rzymie (pradawny Szlak Bursztynowy), a najsłynniejszym dziełem, które powstało z wykorzystaniem bursztynu bałtyckiego, jest tzw. Bursztynowa Komnata, która zaginęła podczas II wojny światowej, a której replikę można oglądać w Carskim Siole.

FAŁSZYWKI, PODRÓBKI, TANDETA – JAK ROZPOZNAĆ PRAWDZIWY BURSZTYN BAŁTYCKI?

Bursztyn to jeden z najczęściej podrabianych kamieni. Do uzyskania falsyfikatu od XIX wieku służą różnego rodzaju tworzywa sztuczne, które nawet dla wprawnego oka na pierwszy rzut mogą być nie do odróżnienia od prawdziwego bursztynu. W latach 30-tych ubiegłego wieku rzemiosło bursztynnicze w Rzeszy na podróbkach straciło tak dużo, że państwo zostało zmuszone do uchwalenia specjalnego prawa w 1934 roku, które miało raz na zawsze ukrócić proceder:

§ 1
1.  Słowem bursztyn lub innym słowem złożonym, w którego skład wchodzi słowo bursztyn, albo znakiem towarowym odpowiadającym bursztynowi może być w obrocie handlowym określony tylko bursztyn naturalny albo wyrób z bursztynu naturalnego bez dodatków imitujących.
2.  Powyższe nie dotyczy lakieru bursztynowego
§ 2
Do określenia bursztynu jako takiego ma prawo tylko pierwszy sprzedawca. Do oznaczenia wyrobu jako bursztynowego ma prawo tylko jego wytwórca.
Oznaczający musi przedstawić swoje dokładne dane: nazwisko, oznaczenie firmy i znak rejestracyjny wyrobu.
§ 3

Kto nieumyślnie lub umyślnie narusza postanowienia §1 lub §2 podlega karze grzywny.

W zmienionej nieco w latach 70-tych treści, w Niemczech obowiązuje ono do dziś.

Podróbki bursztynu są zwykle cięższe, niż naturalny bursztyn bałtycki. Wrzucone do osolonej wody, fałszywe bursztyny w większości toną. Falsyfikaty nie mają również słynnych właściwości elektrostatycznych – pocierane kawałkiem ligniny bądź słomki nie reagują, a granice warstw w odłupanych kawałkach prawdziwego bursztynu są dobrze widoczne i tworzą wyraźną, regularną strukturę.

Imperfect Girl Blog - bursztyn bałtycki
Bursztyn bałtycki – zielony i brązowy, surowe naszyjniki

Najchętniej podrabiany jest bursztyn zielony. Prawdziwy bursztyn bałtycki w tym kolorze występuje naprawdę bardzo, bardzo rzadko. Naturalną barwę charakteryzuje raczej ciepła, wpadająca w brąz tonacja odcieni, która czasem może być tak ciemna, że aż wydaje się czarna. Prawdziwy bursztyn zielony zawiera w sobie również liczne pęcherzyki powietrza, które powstały w wyniku procesów długotrwałego gnicia materiału. To, co widzimy w sklepach jubilerskich to bursztyn modyfikowany, specjalnie barwiony. Cieszy się ogromnym powodzeniem wśród klientów. I… po kilku latach blaknie, wracając do naturalnego, brązowego odcienia. Jak rozpoznać sztucznie koloryzowany bursztyn zielony? Najczęściej – po chłodnej, budzącej wątpliwości i krystalicznie zielonej barwie przywodzącej na myśl morską wodę, a także – specyficznych łuskach, które również są efektem działania technologii w służbie zwiększania atrakcyjności produktu.

JAK NOSIĆ BURSZTYN BAŁTYCKI?

Biżuteria z bursztynu zawsze była dla mnie synonimem ozdób, które przeznaczone są na czas zimy i jesieni. Nakładane do ciężkich swetrów, wielosznurowe naszyjniki z niemal surowego, lekko jedynie polerowanego bursztynu w miodowym i oliwkowo-brązowym kolorze doskonale komponują się z wełnianymi splotami i skórą. Na poprzednim zdjęciu i tym poniżej pokazałam naszyjniki, które zawsze utożsamiałam z takim właśnie stylem.

Bursztyn potrafi być mroczny. Ma w sobie wiele tajemnicy. Jest wyrazisty, nietuzinkowy, doskonale komponuje się z czernią i nadaje minimalistycznym ubraniom ogromnie dużo charakteru. Jest unikatowy – nie ma dwóch takich samych bursztynów. Niepodzielnie wiąże się z morzem, przez co uwielbiam go jeszcze bardziej – ci, którzy mnie znają wiedzą, że najbardziej związana jestem właśnie z miejscem, z którego bursztyn bałtycki pochodzi – z Gdańskiem, gdzie wydobywa się jego szczególną odmianę – gedanit.

Imperfect Girl - Bursztyn Bałtycki
Bursztyn bałtycki – surowe naszyjniki, bursztyn zielony i brązowy

Bursztyn bałtycki to również wyroby o mniej surowym charakterze. Popularne oprawy w srebrze nie muszą straszyć słabością projektu – wystarczy sięgnąć po nieco starsze wyroby z Polski i z Rosji, gdzie bursztyn również był i jest bardzo cenionym surowcem. Dlaczego warto kupować starą biżuterię? Pisałam o tym tutaj.

Imperfect Girl - Bursztyn bałtycki
Srebrna bransoleta 925 z bursztynem, inspirowana stylem secesyjnym. Polska, lata 60 lub 70 XX wieku
Imperfect Girl - bursztyn bałtycki
Mleczny bursztyn oprawiony w alpakę, prawdopodobnie Rosja, II poł. XX wieku

Autorka: Gosia

Piszę o biżuterii starej i współczesnej, dużo podróżuję, czytam, często piję strasznie kiepską kawę. Interesuję się m.in. złotnictwem i gemmologią, zaglądam też w rejony społecznej historii mody. Na co dzień pracuję jako dziennikarka i analityk mediów, a także... programuję.