Mozaiki Millefiori – skarby z Wenecji

Imperfect Girl - Mozaiki Millefiori - skarby Wenecji

Zaledwie półtora kilometra od głównych szlaków turystycznych Wenecji znajduje się wysepka Murano, na której pierwsze osady powstały jeszcze w czasach rzymskich. Od wieków to niezwykłe miejsce słynie z tego, co ma do zaoferowania najpiękniejsze – z cudownego szkła i millefiori, które mistrzowie sztuki szklarskiej i jubilerskiej potrafią przemienić we wszystko, o czym tylko spragniony piękna człowiek zamarzy.

Wyrób szkła na Murano rozpoczął się podobno już w IX wieku, pod wpływem kontaktów z Azją i światem islamu. Szklarze z wyspy szybko osiągnęli w Wenecji status honorowych obywateli – mogli na co dzień nosić przy sobie miecze, byli wyjęci spod weneckiego sądownictwa, a ich córki mogły liczyć na najbardziej obiecujące partie spośród weneckiego patrycjatu i mieszczaństwa. Te przywileje miały jednak swoją cenę – szklarzom nie wolno było opuszczać terenu Republiki Weneckiej. Wielu z nich jednak podjęło ryzyko ucieczki – i to w ten właśnie sposób szkło w typie Murano zawędrowało do krajów tak odległych od Wenecji jak Anglia czy Niderlandy.

Dzisiaj wyroby ze szkła Murano są znaną pamiątką z Wenecji, jednakże współczesne wyroby to nie to samo co te, które liczą sobie kilkadziesiąt bądź kilkaset lat; w ciągu wieków rozwoju sztuki złotniczej i szklarskiej, mieszkańcy Murano wypracowali kilka unikatowych technik, pozwalających na tworzenie różnorodnych pod względem estetycznym wyrobów. Moją ulubioną jest millefiori, które dziś raczej ustąpiło pola mniej pracochłonnym, a więc bardziej odpowiednim dla komercyjnych zastosowań technikom.

Imperfect Girl: mozaiki Millefiori, skarby Wenecji
Mozaikowe paciorki millefiori, lata 20. XX w.

Czym są mozaiki millefiori?

Wyrób wzorzystych, kolorowych szklanych koralików w okolicach Wenecji miał miejsce już niemal dwa tysiące lat temu, w czasach Rzymu. Od tamtego czasu zachowało się jednak niewiele – nie licząc krótkotrwałej fascynacji millefiori w XVI wieku. Koraliki musiały zaczekać, aby święcić swój powrót w wieku XIX, dzięki fascynacji szklarzy z Murano ekspozycją nowo otwartego muzeum historii ich rzemiosła, które stało się atrakcją wyspy.

W czasach rzymskich millefiori służyły do wyrobu naczyń, takich jak wazy, misy, urny czy patery. Abstrakcyjne, kwiatowe wzory nadawały szklanym przedmiotom prawdziwie niezwykły wygląd, a przy okazji – wymagały ogromnych zdolności ze strony wytwarzających je rzemieślników.

Od XIX wieku, głównie dzięki staraniom Vincenza Moretti, który dzięki swoim długotrwałym studiom i metodzie prób i błędów zdołał odtworzyć starożytną technikę, millefiori znów produkowane jest w Wenecji z użyciem bardzo skomplikowanej techniki. Sam Moretti zaś odtworzył wspaniałe wyroby, które odkryto w Pompejach i Herkulanum, a dzięki ekspozycji jego prac na Wystawie Światowej, która miała miejsce w 1878 roku w Paryżu, jego zakład stał się sławny na cały świat.

Jak powstają mozaikowe koraliki?

Prawdopodobnie millefiori to najbardziej skomplikowana technika szklarska na świecie. Wszystko zaczyna się od szklanego pręta, złożonego z wielu warstw półpłynnego szkła o określonym deseniu. Pręt taki jest rozciągany, a następnie polerowany i cięty poprzecznie na maleńkie, okrągłe fragmenty (plasterki), które rzemieślnicy nazywają murrine.

Imperfect Girl: murano mozaiki Millefiori, skarby Wenecji
Proces wyrobu koralików z Murano

Murrine to główny element składowy wzoru widocznego na koralikach millefiori. Ułożone blisko siebie, wzorzyste elementy następnie są podgrzewane w piecu o wysokiej temperaturze. Proces ten pozwala na zanik przestrzeni pomiędzy poszczególnymi elementami, a w konsekwencji – utworzenie gładkiej, szklanej, wzorzystej powierzchni. Dopiero ona – po wypolerowaniu – stanowi to, co widzimy na wierzchu koralika.

Technika millefiori wczoraj i dziś

Millefiori to technika, która fascynowała mnie od dziecka. Zanim dostałam swoje własne korale, podziwiałam te, które należały do mojej mamy i babki.

Imperfect Girl - mozaiki millefiori - skarby wenecji murano
Przedwojenne, masywne korale millefiori, prawdopodobnie z lat ’20 – własność rodzinna
Imperfect Girl - mozaiki millefiori - skarby wenecji murano
Pierścionek oprawiony w srebro wykonany na zamówienie z ukruszonego paciorka millefiori

Imperfect Girl - mozaiki millefiori - skarby wenecji murano

Widoczne powyżej korale są bardzo stare – mają niemal sto lat.

Millefiori to jednak technika, z której weneccy szklarze korzystali również po wojnie – a wyroby jubilerskie powstałe z jej użyciem swego czasu były obiektem marzeń niemal każdej kobiety w Europie (i nie tylko).

Jak wyglądają bardziej współczesne millefiori?

Imperfect Girl - mozaiki millefiori - skarby wenecji murano
Idealnie wypolerowane mozaiki millefiori, które dostałam od mojej mamy
Imperfect Girl - mozaiki millefiori - skarby wenecji murano
Surowe, „prymitywne” mozaiki, na których widać połączenia pomiędzy poszczególnymi murrine (moje ulubione!)
Imperfect Girl - mozaiki millefiori - skarby wenecji murano
Maleńkie, zielone mozaiki należące niegdyś do mojej babci – dziś bardzo lubiany przeze mnie letni naszyjnik
Imperfect Girl - mozaiki millefiori - skarby wenecji murano
Cała powojenna kolekcja
Imperfect Girl - mozaiki millefiori - skarby wenecji murano
Wypolerowane i surowe, najpiękniej latem do bieli i jasnych kolorów

Prawdziwe mozaiki millefiori można kupić tylko w Wenecji. Choć dzięki zakupom w internecie stała się możliwa sprzedaż wysyłkowa – proszę, nie dawajcie nabierać się na wyroby z „weneckiego szkła” kupowane przez Ali Express i inne źródła. Odbieracie w ten sposób życie bardzo pięknej, wciąż istniejącej w naszym świecie legendzie.

Autorka: Gosia

Piszę o biżuterii starej i współczesnej, dużo podróżuję, czytam, często piję strasznie kiepską kawę. Interesuję się m.in. złotnictwem i gemmologią, zaglądam też w rejony społecznej historii mody. Na co dzień pracuję jako dziennikarka i analityk mediów, a także... programuję.